آمد كه چون رسول - عليه السّلام - در نماز آيتى خواندى ، او با رسول - عليه السّلام - مىخواندى به آوازى بلند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و او را و ديگران را فرمود تا در نماز خاموش باشند و گوش با قراءت امام كنند . بشير بن جابر روايت كرد كه : روزى در قفاى عبد اللَّه مسعود نماز مىكردم ، بعضى مردمان قراءت ( 1 ) مىخواندند ، چون سلام باز داد ، روى در ايشان نهاد و گفت : ( اما آن لكم ان تفقهوا اما آن لكم ان تعقلوا ) وقت نيامد شما را كه فقيه و عاقل شويد ؟ نشنوديد ( 2 ) . كه خداى تعالى چگونه گفت : * ( وَإِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَه وَأَنْصِتُوا ) * . ابو هريره گفت » : آيت براى آن آمد كه ، جماعتى در قفاى رسول چون او نماز كردى آواز به قرآن بلند كردندى ، خداى اين آيت فرستاد . كلبى گفت : چون ذكر دوزخ شنيدندى ، جزع ( 4 ) كردندى ، خداى تعالى اين آيت فرستاد . قتاده گفت : در نماز به حوائج خود سخن گفتندى و از يكديگر پرسيدندى كه : نماز چند ركعت كردى ؟ و جواب دادندى ، خداى تعالى حرام كرد و اين آيت فرستاد . و بيشتر مفسّران و اهل علم بر آنند كه ، استماع و انصات در نماز فرمود براى آن كه اوامر قرآن بر وجوب باشد و اتّفاق است كه استماع قرآن جز در نماز واجب نيست . سعيد بن المسيّب گفت : آيت به مكّه آمد چون قريش و كفّار ديگر گفتند : لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيه ( 5 ) . . . ، يعنى چنان مكنيد كه مشركان كنند شما گوش با قرآن كنى تا معانى او بدانيد و به آن منتفع شويد و به مواعظش متّعظ شويد . سعيد جبير و مجاهد و عطا و عمرو بن دينار و زيد بن اسلم و القاسم بن مخيمره ( 6 ) و شهر بن حوشب و مسلم بن يسار ( 7 ) گفتند : اين در خطبه روز آدينه است كه امام خواند و در آن جا ( 8 ) قوارع قرآن خواند گوش باز [ 15 - پ ] كردن بدان واجب بود و اگر چه قرآن گفت در آيت به سنّت و اجماع معلوم شده است كه استماع خطبه واجب است مأموم را ، براى آن كه دو خطبه به جاى دو ركعت نماز است . و مجاهد و عطا گفتند : آن جا كه كسى قرآن خواند استماع آن واجب است ، و اين قول شاذّ است . و

--> ( 1 ) . آج ، لب قرآن . ( 2 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مج : نشنوى مج : بشنويد . ( 3 ) . آج ، لب اين . ( 4 ) . لت : فزع . ( 5 ) . سوره فصّلت ( 41 ) آيهء 26 . ( 6 ) . آو ، آج ، لت : القسم بن يحمر . ( 7 ) . آو ، آج ، بم ، آن ، لت : مسلم بن كبار . ( 8 ) . آو ، آج ، آن ، لت : آنچه .